๐Š๐ฎ ๐ฉ๐จ ๐ž ๐ญ๐ก๐ฒ๐ž๐ง ๐ช๐š๐Ÿ๐žฬˆ๐ง ๐Š๐จ๐ฌ๐จ๐ฏ๐žฬˆ?

Agron SHALA

โ€œ๐˜Œ ๐˜ท๐˜ฆฬˆ๐˜ณ๐˜ต๐˜ฆ๐˜ต๐˜ข ๐˜ฆฬˆ๐˜ด๐˜ฉ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ด๐˜ช ๐˜ฑ๐˜ถ๐˜ฏ๐˜ข ๐˜ฆ ๐˜ข๐˜ด๐˜ข๐˜ซ ๐˜ฌ๐˜ถ๐˜ณ๐˜ท๐˜ฆฬˆ๐˜ด ๐˜ฎ๐˜ฆ ๐˜ฏ๐˜ข๐˜ฎ ๐˜ฏ๐˜ฆฬˆ ๐˜จ๐˜ซ๐˜ช๐˜ต๐˜ฉ๐˜ฆฬˆ ๐˜ฒ๐˜บ๐˜ต๐˜ฆ๐˜ต๐˜ช๐˜ฏ. ๐˜›๐˜ฆฬˆ ๐˜จ๐˜ซ๐˜ช๐˜ต๐˜ฉ๐˜ฆฬˆ ๐˜ฆ ๐˜ฏ๐˜ซ๐˜ฐ๐˜ฉ๐˜ช๐˜ฏ ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ณ๐˜ฆฬˆ, ๐˜ฑ๐˜ฐ๐˜ณ ๐˜ข๐˜ด๐˜ฌ๐˜ถ๐˜ซ๐˜ต ๐˜ฏ๐˜ถ๐˜ฌ ๐˜ช ๐˜ฑ๐˜ฆฬˆ๐˜ญ๐˜ฒ๐˜ฆ๐˜ฏ ๐˜ต๐˜ข ๐˜ด๐˜ฉ๐˜ฐ๐˜ฉ๐˜ช๐˜ฏ ๐˜ฎ๐˜ฆ ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ฏ๐˜ฆฬˆ ๐˜ณ๐˜ณ๐˜ถ๐˜จ๐˜ฆฬˆ. ๐˜ˆ๐˜ซ๐˜ฐ ๐˜ฆฬˆ๐˜ด๐˜ฉ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ฆ ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ณ๐˜ฆฬˆ ๐˜ฑ๐˜ฆฬˆ๐˜ณ ๐˜ฏ๐˜ข๐˜ต๐˜ฆฬˆ๐˜ฏ ๐˜ฏ๐˜ฆฬˆ ๐˜ง๐˜ด๐˜ฉ๐˜ฆ๐˜ฉ๐˜ต๐˜ฆฬˆ๐˜ด๐˜ช, ๐˜ฌ๐˜ถ๐˜ณ๐˜ด๐˜ฆ ๐˜ฅ๐˜ช๐˜ต๐˜ฆฬˆ๐˜ฏ ๐˜ฌ๐˜ถ๐˜ณ๐˜ท๐˜ข ๐˜ฅ๐˜ฉ๐˜ฆ ๐˜ฆ ๐˜ท๐˜ฆฬˆ๐˜ณ๐˜ต๐˜ฆ๐˜ต๐˜ข ๐˜ซ๐˜ข๐˜ฏ๐˜ฆฬˆ ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ด๐˜ฉ๐˜ฆฬˆ๐˜ฎ๐˜ต๐˜ถ๐˜ข๐˜ณ๐˜ข, ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ท๐˜ณ๐˜ข๐˜ป๐˜ฉ๐˜ฅ๐˜ข, ๐˜ต๐˜ฆฬˆ ๐˜ถ๐˜ณ๐˜ณ๐˜บ๐˜ฆ๐˜ณ๐˜ข. ๐˜‹๐˜ฉ๐˜ฆ, ๐˜ด๐˜ฉ๐˜ถ๐˜ฎ๐˜ฆฬˆ๐˜ฌ๐˜ถ๐˜ซ๐˜ต ๐˜ฑ๐˜ฆฬˆ๐˜ณ ๐˜ต๐˜ฆฬˆ๐˜ณ๐˜ฆฬˆ ๐˜ซ๐˜ฆ๐˜ต๐˜ฆฬˆ๐˜ฏ ๐˜ฏ๐˜ถ๐˜ฌ ๐˜ข๐˜ณ๐˜ณ๐˜ช๐˜ฏ ๐˜ต`๐˜ช๐˜ข ๐˜ต๐˜ณ๐˜ฆ๐˜ด ๐˜ฎ๐˜ช๐˜ฅ๐˜ฆ๐˜ซ๐˜ขโ€ (๐˜ž๐˜ฐ๐˜ญ๐˜ง๐˜จ๐˜ข๐˜ฏ๐˜จ ๐˜‰๐˜ฐ๐˜ณ๐˜ค๐˜ฉ๐˜ฆ๐˜ณ๐˜ต)

ย 

Shkrimtarja Abi Morgan (1968), katรซr vjet mรซ parรซ e ka shkruar dramรซn โ€œSplendourโ€ qรซ flet pรซr katรซr gra, njรซra nga tรซ cilat รซshtรซ gruaja e njรซ diktatori. Ajo braktiset nga burri, ndรซrsa vendi รซshtรซ nรซ prag tรซ revolucionit tรซ pรซrgjakshรซm. Gruaja e diktatorit e kupton se po e jeton natรซn e fundit tรซ jetรซs. Pรซr kรซtรซ shfaqje autorja ka tรซrhequr paralele me regjimin e Nikolai ร‡ausheskut, sepse nuk e kuptonte se si รซshtรซ e mundur qรซ pak njerรซz tรซ kenรซ shumรซ pushtet. Ndรซrkaq, kur i lexon raportet pรซr ekzekutimin e รงiftit ร‡aushesku, informohet se mรซ shumรซ plumba janรซ shtรซnรซ nรซ gruan e Nikolait – Elenรซn. Mรซsimi qรซ ka marrรซ ishte ky: populli ndien zemรซrim ndaj diktatorรซve, por edhe mรซ shumรซ ndaj grave qรซ qรซndrojnรซ nรซ prapavijรซ.

Ky rrรซfim mรซ shtyri tรซ mendoj pรซr rastin tronditรซs tรซ rrahjes sรซ njรซ gruaje tรซ moshuar nรซ njรซ shtรซpi tรซ pleqve nรซ Pejรซ. Njรซ infermiere e merr pushtetin nรซ duar. Si Nikolai, si รงdo diktator nรซ botรซ. Me sadizรซm, pa empati. Dhe infermieret tjera qรซndrojnรซ nรซ prapavijรซ. Si Elena. Dhe qeshin. Ato janรซ fajtore si ajo qรซ jepte goditje.

Secili รซshtรซ fajtor kur nuk reagon ndaj tรซ keqes, sepse edhe indiferenca รซshtรซ krim.

Mezi durova ta shoh videon deri nรซ fund. Qava, sepse tek ajo grua e moshuar e pashรซ nรซnรซn time. Qava, sepse ajo grua ishte me sรซmundje tรซ Alzheimerit. Dhe, prapรซ mโ€™u kujtua nรซna. Nรซ ditรซt e fundit tรซ jetรซs sรซ saj, nรซna vuante nga harresa. Shpeshherรซ villte me shumรซ dhembje. Dhe, pas gjysmรซ ore harronte nรซpรซr รงfarรซ kishte kaluar. I rrija pranรซ dhe i thosha: mama, shyqyr qรซ nuk e di se sa po vuan. Por, mua kurrรซ nuk mรซ harronte. Mรซ shikonte dhe mรซ thoshte: pse po qan djali jem!

Nรซna e moshuar e rrahur dhe e tallur nga infermieret mund ta ketรซ Alzheimerin, por nuk besoj se e ka harruar ndonjรซherรซ djalin e vet dรซshmor. Ajo grua mund ta ketรซ harruar pรซrbuzjen dhe dhimbjen qรซ ia shkaktuan infermieret tรซ cilat do tรซ duhej tรซ kujdeseshin pรซr tรซ – ato qรซ paguhen falรซ saj dhe falรซ tรซ moshuarve tjerรซ (pรซr tรซ cilรซt familjarรซt dhanรซ 650 euro nรซ muaj) – por ne nuk duhet ta harrojmรซ atรซ dhembje. Siรง nuk mund ta harroj ende dhembjen e nรซnรซs sime.

Ajo video dhe ajo ngjarje e poshtรซr mรซ shtyri tรซ pyes pรซr รงfarรซ vdiqรซn njerรซzit nรซ luftรซn e fundit? Pรซr รงfarรซ vdiq djali i saj: pรซr liri apo pรซr ta nxjerrรซ nรซ pah paturpรซsinรซ dhe tรซ keqen tonรซ? Pรซr รงfarรซ vuajti tรซrรซ shoqรซria? Pรซr ta zรซvendรซsuar mizorinรซ e tjetrit me mizorinรซ tonรซ? Pรซr tรซ torturuar pรซr pikรซ tรซ qejfit njรซ tรซ moshuar, sepse mundesh, sepse ke pushtet dhe forcรซ, sepse ke imunitet nga administrata e asaj shtรซpie?

Ajo infermiere sadiste dhe koleget e saj qรซ qeshin me dhembjen dhe me lotรซt e njรซ tรซ moshuare nuk janรซ rast i izoluar. Janรซ pjesรซ e njรซ hallke tรซ sรซ mbrapshtรซs qรซ e ka kapluar shoqรซrinรซ e Kosovรซs. Janรซ pasqyrรซ e dhunรซs dhe mospรซrfilljes sรซ pรซrditshme ndaj tjetrit. Ajo shtรซpi รซshtรซ Kosova pรซrplot me rrugaรงรซ pa empati. E, Zef Pllumi (1924-2007), kur po i shikonte turmat qรซ รงirreshin, shanin, pรซshtynin dhe kรซrcรซnonin tre priftรซrinj intelektualรซ tรซ arrestuar nรซ vitin 1946, po e pyeste veten: โ€œSi asht e mundun, qรซ nji popull kaq i vogรซl tรซ ketรซ kaq shumรซ rrugaรงa?โ€.

Pรซrgjegjรซsia nรซ kรซto rrethana tรซ kรซqija futet nรซ kategorinรซ e fajit metafizik pรซr tรซ cilin ka shkruar Karl Jaspers (1883-1969): faji qรซ tรซ gjithรซ e ndajmรซ kur lejojmรซ tรซ ndodhin gjรซrat e kรซqija; dรซshtimi pรซr tรซ ndihmuar tรซ tjerรซt; marrja e veprimeve qรซ nรซ njรซ farรซ mรซnyre mund t’i dรซmtojรซ tรซ tjerรซt dhe nรซ vazhdimin e jetรซs sonรซ tรซ zakonshme, kur ne e dimรซ se shumรซ tรซ tjerรซ janรซ krejtรซsisht tรซ mjerueshรซm dhe se ndonjรซherรซ mjerimi i tyre e mbรซshtet jetรซn tonรซ. Ajo shtรซpi e pleqve nuk mund ta shfajรซsojรซ veten duke suspenduar katรซr infermiere. Tรซ gjithรซ krerรซt e asaj shtรซpie kanรซ faj. Nuk mund ta shfajรซsojรซ veten secili qรซ e ka parรซ atรซ video dhe nuk ka reaguar. Nuk mund ta shfajรซsojnรซ veten familjarรซt e infermiereve. As fรซmijรซt qรซ lehtรซ po heqin dorรซ nga ata qรซ i rritรซn …

Tรซ jesh njerรซzor รซshtรซ gjรซ e thjeshtรซ: pรซrmbushja e asaj qรซ njihet si Maksima e Artรซ, qรซ udhรซzon tรซ mos i trajtosh njerรซzit ashtu siรง nuk do tรซ doje tรซ tรซ trajtojnรซ ty tรซ tjerรซt. Apo, nรซ trajtรซn mรซ pak urdhรซruese – qรซ tโ€™i trajtosh tรซ tjerรซt ashtu siรง dรซshiron tรซ tรซ trajtojnรซ. Por, shqiptarรซt e braktisรซn Zotin. Kรซtรซ titull e kam pรซrdorur njรซ herรซ nรซ njรซ shkrim – pรซr njรซ shqiptar qรซ alivanoset nรซ rrugรซn Ferizaj-Gjilan, vdes dhe askush nuk i afrohet – i frymรซzuar nga dramaturgu gjerman Wolfgang Borchert (1921-1947) dhe nga tragjedia e tij e vitit 1946, โ€œJashtรซ derรซsโ€. Ai flet pรซr vuajtjet e ushtarรซve gjermanรซ – viktima tรซ oficerรซve; pรซr kohรซn kur njerรซzit e braktisรซn Perรซndinรซ – dhe Ai nuk mundi tรซ bรซnte gjรซ pรซr ta!

Zoti nuk e prish gjendjen e njรซ populli, pรซrderisa ata ta ndryshojnรซ veten e tyre (Suretu Er Rraโ€™d 11). Nรซ gjendjen nรซ tรซ cilรซn po katandisemi, nuk mund tรซ na shpรซtojรซ as Amerika, as NATO as BE. Jo pรซrderisa shqiptari pรซr shqiptarin vazhdon tรซ jetรซ shqiptar.