Nga Kajro në Amerikë: Kosova, media dhe beteja për fitoren e narrativës

Dëshmia e Muhjidin Abdulhalimit, roli i medias amerikane dhe kujtesa e luftës së Kosovës

Prof. Dr Beqir Ismaili

Takimi i parë i Prof. Dr. Beqir Ismailit me Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim

Gjatë qëndrimit tim këto ditë në Stamboll për trajtim mjekësor, m’u kthye në kujtesë ndarja nga jeta e Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim, i cili ndërroi jetë në Kajro më 9 shtator 2011. Mendja më çoi pas në kohë, te takimi ynë i parë në fillim të viteve nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, rreth vitit 1990, takim që me kalimin e viteve u shndërrua në një marrëdhënie shkencore, intelektuale dhe njerëzore, e cila vazhdoi deri në vdekjen e tij.

Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim më vizitonte në zyrën time në Kajro dhe takimet tona ishin një rast për dialog, shkëmbim mendimesh mbi çështje intelektuale e mediatike, si edhe mbi problemet e botës islame, veçanërisht mbi çështjet e Ballkanit. Në periudhën e fundit të jetës së tij, kur pësoi një shqetësim shëndetësor, unë kujdesesha ta vizitoja në shtëpinë e tij, në shenjë besnikërie ndaj kësaj marrëdhënieje shkencore dhe njerëzore që na bashkoi për shumë vite.

Nga njohja përmes medias deri te takimi njerëzor

Njohja ime e parë me Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim erdhi përmes artikujve dhe studimeve të tij që botoheshin në gazeta, revista dhe media arabe, si dhe përmes kontributeve të tij të shumta, me të cilat ai pasuroi bibliotekën arabe dhe islame në fushat e medias, mendimit dhe kulturës.

Më pas, rrethanat bënë që njohja ime me të të bëhej më e afërt dhe më e thellë kur ndodhi tragjedia e Bosnjës. Në atë kohë, Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim luante një rol të rëndësishëm mediatik dhe intelektual në ndjekjen e kësaj çështjeje dhe në paraqitjen e tragjedisë së myslimanëve në Ballkan.

Në atë periudhë u takova me të, biseduam gjatë dhe shkëmbyem mendime mbi gjendjen në Ballkan. U përpoqa ta pajisja me informacionet që kisha mbi popullin e Kosovës, gjendjen e shqiptarëve në Ballkan, çështjet dhe vuajtjet e tyre. Ai, nga ana tjetër, zotëronte njohuri të drejtpërdrejta për rajonin, sidomos sepse kishte vizituar Bosnjën dhe kishte udhëtuar nëpër disa prej zonave të saj, duke parë nga afër një pjesë të realitetit njerëzor dhe politik. Për këtë arsye, ai kishte përvojë dhe njohuri të thella për atë që po ndodhte në Ballkan, dhe shkrimet e tij për rajonin nuk ishin thjesht ndjekje e largët e ngjarjeve, por mbështeteshin në njohje të gjerë mediatike dhe intelektuale, si dhe në një vëzhgim të kujdesshëm.

Muhjidin Abdulhalim dhe çështja e Kosovës: fjala përballë makinës së luftës

Kur ndodhi agresioni serb ndaj Kosovës dhe shpërtheu një nga tragjeditë më të dhimbshme njerëzore që kishte përjetuar Ballkani në fund të shekullit XX, Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim kishte njohuri të gjera për atë që po i ndodhte popullit të Kosovës në atë pjesë të botës.

Këtu roli i tij mediatik dhe humanitar u shfaq edhe më qartë. Ai nuk hezitoi asnjë çast të mbështeste çështjen e popullit të Kosovës gjatë asaj periudhe të errët të historisë. Pena dhe fjala e tij u vunë në shërbim të përshkrimit të tragjedisë, të zbulimit të realitetit të hidhur të popullit shqiptar dhe të përcjelljes te lexuesi arab të asaj që po ndodhte në terren: vrasje, dëbime, shpërngulje dhe vuajtje njerëzore.

Ai shkruante për çështjen me frymën e përgjegjësisë mediatike dhe me një përkushtim ndaj së vërtetës dhe besnikërisë në përcjelljen e vuajtjeve të viktimave. Ai sqaronte përmasat e tragjedisë që përjetuan shqiptarët e Kosovës dhe theksonte rëndësinë e asaj që po ndodhte në rajon, si pasojë e shkeljeve dhe vuajtjeve të shkaktuara nga lufta.

Po ashtu, ai u drejtoi thirrje institucioneve dhe opinionit ndërkombëtar për një veprim më të fuqishëm në mbrojtje të civilëve, për ndalimin e gjakderdhjes, ruajtjen e jetës së të pafajshmëve dhe përfundimin e tragjedisë humanitare që kishte goditur popullin e Kosovës.

Këtu u shfaq rëndësia e rolit të tij: ai përballej me makinën e luftës me fuqinë e medias dhe të fjalës, duke e shndërruar penën në një mjet për zbulimin e tragjedisë, mbrojtjen e viktimës dhe zgjuarjen e ndërgjegjes njerëzore për atë që po ndodhte në zemër të Evropës.

Njeri i dijes, përulësisë dhe ndërgjegjes së gjallë

Megjithë dijen e tij të gjerë, penën e tij të rrjedhshme dhe meritat e tij të mëdha, Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim ishte shembull i përulësisë, urtësisë, durimit dhe maturisë.

Ai diskutonte dhe dialogonte me qetësi dhe realizëm; ishte njeri me fytyrë të buzëqeshur, me sjellje të mirë dhe me zemër të hapur. Nuk iu shmang asnjëherë çështjeve të myslimanëve dhe nuk hezitonte të shprehte qëndrimin e tij ndaj tyre. As fama shkencore dhe as pozita akademike nuk e pengonin të ruante marrëdhënie të sinqerta dhe njerëzore me të tjerët.

Tek ai gjeta një shembull të dijetarit, shkrimtarit, mendimtarit dhe njeriut bujar, i cili meriton të merret si model. Tek ai preka gjithashtu ndjenja të thella njerëzore dhe një ndjeshmëri të hollë ndaj vuajtjeve dhe çështjeve të myslimanëve.

Prandaj, marrëdhënia ime me të nuk ishte thjesht një takim kalimtar ndërmjet dy shkrimtarëve ose akademikëve, por një lidhje njerëzore dhe intelektuale që la një gjurmë të thellë në kujtesën time.

Mirënjohje përmes shkrimit dhe dokumentimit të rolit të tij

Ndër mendimtarët, dijetarët dhe personalitetet e medias për të cilët kam shkruar dhe kam trajtuar rolin e tyre në shërbim të çështjes së Kosovës, Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim zë një vend të veçantë. I kam kushtuar atij një studim të posaçëm, në shenjë vlerësimi për rolin e tij mediatik dhe intelektual në prezantimin e çështjes së Kosovës dhe në mbrojtjen e popullit të saj.

Kjo u konkretizua në librin tim me titull: “Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim dhe roli i tij i spikatur në shërbim të çështjes së Kosovës”, i cili bën pjesë në serinë: “Çështje bashkëkohore: Kosova dhe drejtimet e mendimit bashkëkohor” me autor Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova.

Qëllimi i këtij punimi ishte që përpjekjet e këtij dijetari dhe personaliteti të madh të medias të mos humbnin në rrjedhën e ngjarjeve dhe që dëshmia e tij mediatike dhe intelektuale të ruhej në kujtesë, si pjesë e historisë së shkrimit arab për çështjen e Kosovës.

Nga dëshmia e takimit te leximi i artikullit

Duke u nisur nga kjo marrëdhënie e gjatë shkencore dhe njerëzore, si dhe nga njohja ime e drejtpërdrejtë me Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim dhe interesimin e tij të madh për çështjen e Kosovës, e shoh si një akt besnikërie ndaj kujtimit të tij që t’i paraqes lexuesit shqiptar një pjesë të krijimtarisë së tij mediatike që lidhet me këtë çështje.

Në këtë kontekst, kam zgjedhur të paraqes një lexim dhe analizë të artikullit të tij të rëndësishëm:

“Lufta në Kosovë midis makinës ushtarake dhe makinës mediatike”

Ky është një artikull që zbulon qartë vizionin e tij për rolin e medias në përballjen me diskursin e luftës dhe aftësinë e tij për ta shndërruar fjalën gazetareske në një dëshmi të tragjedisë njerëzore.

Prandaj, paraqitja e këtij artikulli në gjuhën shqipe nuk përfaqëson thjesht një përkthim ose një lexim të një teksti të vjetër mediatik, por është një akt mirënjohjeje ndaj kujtimit të një njeriu që e mbajti çështjen e Kosovës në penën e tij dhe u përpoq të përcillte zërin e popullit të saj te opinioni publik arab, islam dhe ndërkombëtar.

Paraqitja e këtij teksti për lexuesin shqiptar ka gjithashtu një domethënie të veçantë, sepse populli shqiptar i Kosovës ishte ai që e jetoi tragjedinë dhe i përjetoi nga afër ngjarjet e saj. Për këtë arsye, rileximi sot i dëshmisë së një personaliteti të madh të medias arabe, si Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalim, hap një hapësirë për dialog midis kujtesës kosovare dhe kujtesës mediatike arabe.

Nga kjo pikënisje, studimi që vijon trajton artikullin e tij:

“Lufta në Kosovë midis makinës ushtarake dhe makinës mediatike”

nga aspektet e tij letrare, mediatike, humanitare, intelektuale, historike, kulturore, fetare, politike dhe diplomatike, me synimin për të nxjerrë në pah vendin që ai zë në diskursin arab mbi tragjedinë e Kosovës dhe ndikimin që fjalët e tij patën në mbrojtje të së drejtës së një populli që përjetoi luftën dhe dëbimin, ndërsa kërkonte paqen, lirinë dhe një të ardhme më të sigurt.

Lufta në Kosovë midis makinerisë ushtarake dhe makinerisë mediatike

Një lexim letrar dhe mediatik tragjik mbi kujtesën kosovare dhe formësimin e opinionit publik

Studim kritik mbi vizionin e Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalimit, pionierit të medias arabe

Hyrje

Çështja e Kosovës zë një vend të dhimbshëm në kujtesën evropiane dhe njerëzore bashkëkohore, sepse lidhet me një nga tragjeditë më të rënda politike dhe humanitare të fundit të shekullit XX. Lufta në Kosovë nuk ishte vetëm një përballje ushtarake midis dy palëve, por një konflikt kompleks ku morën pjesë ushtritë, armët dhe avionët, por njëkohësisht edhe shtypi, radioja, televizioni, imazhi dhe diskursi politik.

Nga kjo perspektivë vjen rëndësia e artikullit të Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalimit, me titullin “Lufta në Kosovë midis makinerisë ushtarake dhe makinerisë mediatike”, i cili paraqet një lexim që ndërthur dëshminë njerëzore, analizën mediatike dhe kritikën politike. Artikulli nis nga përvoja e autorit dhe takimi i tij me të rinj kosovarë gjatë luftës në Bosnje, për të kaluar më pas te parashikimi i përhapjes së tragjedisë edhe në Kosovë dhe, më tej, te analiza e mënyrës se si lufta kaloi nga fusha ushtarake në fushën e medias dhe të opinionit publik.

Rëndësia e artikullit qëndron në faktin se autori nuk e sheh median si një transmetuese neutrale të ngjarjeve, por si një makineri që ndikon në krijimin e vetëdijes, në formësimin e qëndrimeve dhe në dhënien e një mbulese morale e politike luftës. Në anën tjetër, autori zbulon edhe fytyrën tjetër të medias kur ajo shndërrohet në mjet propagande autoritare dhe manipulimi, duke e paraqitur median serbe si shembull të një medie që i nënshtrohet pushtetit politik dhe riprodhon diskursin e tij.

Prandaj mund të thuhet se artikulli paraqet dy pamje të kundërta: makinerinë ushtarake që prodhon tragjedinë në terren dhe makinerinë mediatike që prodhon interpretimin e tragjedisë në ndërgjegjen e publikut.

1. Kuadri i përgjithshëm dhe rëndësia e artikullit

Artikulli nis nga një përvojë personale me vlerë dëshmuese. Autori nuk e trajton çështjen e Kosovës vetëm nga pozita e një vëzhguesi të largët, por sjell në kujtesë takimin me të rinj kosovarë gjatë luftës në Bosnje, të cilët e paralajmëruan atë për mundësinë që rrethi i dhunës të zgjerohej edhe drejt Kosovës.

Kjo hyrje i jep artikullit një dimension të qartë letrar dhe njerëzor, sepse e shndërron çështjen nga një grup informacioni politik në një dëshmi njerëzore të hershme mbi frikën nga e ardhmja.

Dhe frika e këtyre të rinjve u vërtetua. Tragjedia kaloi nga Bosnja në Kosovë, duke sjellë një element të ri dhe tepër të rrezikshëm: dëbimin masiv dhe përpjekjen për ta zbrazur vendin nga banorët e tij autoktonë.

Në këtë mënyrë, artikulli bëhet një dokument me tri nivele:

1. Niveli i dëshmisë njerëzore.
2. Niveli i analizës mediatike dhe politike.
3. Niveli i leximit të historisë përmes kujtesës dhe tragjedisë.

1. Leximi letrar i artikullit
2. Skena letrare e tragjedisë

Megjithëse teksti është një artikull mediatik dhe analitik, gjuha e tij mbart shumë karakteristika letrare, veçanërisht në përshkrimin e tragjedisë.

Ndër shprehjet më të fuqishme figurative janë përshkrimet e vrasjeve, djegieve, shkatërrimit dhe derdhjes së gjakut.

Kjo mënyrë e ndërtimit të tekstit mbështetet në grumbullimin e veprimeve tragjike dhe krijon një ritëm të shpejtë, që i jep lexuesit ndjesinë e vazhdimësisë dhe përmasave të krimeve.

Edhe përdorimi i figurës së gjakut si “lumenj” e zhvendos lexuesin nga lajmi te imazhi; pra, nga njohja abstrakte e faktit të vrasjes drejt përjetimit të skenës në imagjinatë.

2. Dyshja simbolike e “makinerisë”

Vetë titulli paraqet një ndërtim retorik të zgjuar: Makineria ushtarake / Makineria mediatike

Makineria ushtarake prodhon fuqinë materiale, ndërsa makineria mediatike prodhon fuqinë simbolike. E para godet tokën, ndërsa e dyta ndikon në mendjet. E para mund të shkatërrojë shtëpitë, ndërsa e dyta mund të formësojë imazhin që bota sheh për atë shkatërrim.

Kështu, fjala “makineri” shndërrohet nga një koncept teknik në një koncept simbolik që nënkupton një sistem të tërë fuqie, organizimi dhe drejtimi.

3. Dyshja e së vërtetës dhe propagandës

Autori vendos përballë njëra-tjetrës: median perëndimore, median serbe, mungesën e disa mediave arabe. Kjo përballje i jep artikullit një strukturë të qartë argumentuese, sepse autori nuk pyet vetëm “Çfarë ndodhi në Kosovë?”, por ngre edhe një pyetje më të thellë: Kush e zotëroi aftësinë për t’ia shpjeguar botës atë që ndodhi? Kjo pyetje përbën thelbin e artikullit mediatik.

III. Dimensioni tragjik i artikullit

Tragjedia në këtë tekst nuk është vetëm tragjedi ushtarake, por një tragjedi me shumë nivele.

Tragjedia e parë: Tragjedia e njeriut

Vrasjet, dëbimet, dhuna seksuale dhe shkatërrimi e bëjnë njeriun viktimën e parë të luftës.

Tragjedia e dytë: Tragjedia e atdheut

Kur popullsia dëbohet nga toka e saj, lufta shndërrohet nga një konflikt politik në një kërcënim për ekzistencën kombëtare dhe shoqërore.

Tragjedia e tretë: Tragjedia e kujtesës

Tragjedia nuk përfundon me përfundimin e operacioneve ushtarake; ajo vazhdon në kujtesën e të mbijetuarve dhe të brezave pasardhës.

Tragjedia e katërt: Tragjedia e imazhit

Nëse zëri i viktimës mungon në media, tragjedia e njeriut mund të shndërrohet vetëm në një numër ose në një lajm kalimtar. Prandaj media bëhet pjesë e betejës për kujtesën.

1. Media si armë strategjike

Një nga idetë më të rëndësishme të artikullit është se lufta mediatike e parapriu dhe e shoqëroi luftën ushtarake. Kjo do të thotë se konflikti nuk filloi me avionët dhe raketat, por më herët në menaxhimin e perceptimit publik.

Sipas këndvështrimit të artikullit, fuqitë perëndimore u përpoqën ta paraqisnin ndërhyrjen ushtarake si një operacion humanitar që synonte mbrojtjen e civilëve dhe parandalimin e spastrimit etnik.

Këtu autori zbulon funksionin e medias në krijimin e solidaritetit, përcaktimin e imazhit të viktimës, përcaktimin e imazhit të agresorit, justifikimin e vendimit politik,formësimin e qëndrimit publik, mobilizimin e opinionit publik, mbështetjen e operacioneve ushtarake. Nga kjo pikëpamje, media mund të përshkruhet si arma që nuk ka nevojë për barut.

1. Media dhe krijimi i legjitimitetit

Artikulli paraqet një nga çështjet më të rëndësishme politike dhe mediatike: marrëdhënien midis medias dhe legjitimitetit.

Lufta ushtarake ka nevojë për më shumë se armët; ajo ka nevojë për një narrativë që e justifikon përdorimin e forcës.

Këtu shfaqet funksioni i medias për ta paraqitur luftën si mbrojtje të njerëzimit ose si mbrojtje të civilëve.

Pavarësisht pajtimit ose mospajtimit me vlerësimin politik të autorit, kjo ide mbetet me vlerë të madhe teorike: Media mund të krijojë kornizën përmes së cilës publiku e kupton luftën. Prandaj pyetja nuk është vetëm: Kush e fitoi luftën ushtarakisht? Por edhe: Kush e fitoi luftën në nivelin e imazhit dhe narrativës?

1. Media amerikane dhe fitorja propagandistike

Autori mendon se Shtetet e Bashkuara zotëronin një aftësi të madhe për ta menaxhuar hapësirën mediatike paralelisht me menaxhimin e veprimeve ushtarake.

Sipas tij, media amerikane arriti, në një aspekt të rëndësishëm, një fitore propagandistike më të madhe sesa fitorja ushtarake.

Kjo ide është shumë e rëndësishme nga pikëpamja mediatike, sepse bën dallimin midis: fitores ushtarake dhe fitores mediatike.

Një luftë mund të mos përfundojë me realizimin e të gjitha objektivave ushtarake të deklaruara, por udhëheqja politike mund të arrijë një sukses të madh nëse arrin ta bindë publikun se ndërhyrja e saj ishte e domosdoshme, legjitime dhe humanitare.

Kështu media bëhet partnere në menaxhimin e luftës dhe jo thjesht transmetuese e lajmeve të saj.

VII. Media serbe dhe modeli i medias autoritare

Në anën tjetër, artikulli paraqet median serbe si një model tjetër, duke e përshkruar atë si media të varur nga pushteti politik.

Përmes këtij modeli autori nxjerr në pah disa karakteristika të medias autoritare: kontrollin mbi informacionin, fshehjen e fakteve, zmadhimin e fitoreve, paraqitjen e informacionit të cunguar, drejtimin e opinionit publik, krijimin e një imazhi fitimtar të luftës. Kjo zbulon një problem themelor: Kur media humbet pavarësinë, ajo shndërrohet nga një pushtet mbikëqyrës në një mjet propagande.

Kështu, media serbe në artikull bëhet fytyra e kundërt e medias perëndimore; megjithatë të dy modelet, në një lexim më të gjerë kritik, ngrenë pyetjen mbi marrëdhënien midis medias dhe pushtetit politik.

VIII. Tragjedia e disa mediave arabe

Ndoshta pjesa më e dhimbshme e artikullit është paragrafi përfundimtar, ku autori flet për mungesën e disa mediave arabe. Autori nuk kritikon vetëm luftën ose propagandën perëndimore dhe serbe, por kritikon edhe vakumin arab në prodhimin e narrativës ndërkombëtare për Kosovën.

Mungesa mediatike do të thotë t’u lihet të tjerëve mundësia për të përcaktuar: çfarë ndodhi, kush ishte viktima, kush ishte agresori, pse ndodhi lufta, si duhet ta kuptojë bota çështjen. Prandaj dobësia e disa mediave arabe nuk paraqitet vetëm si një problem profesional, por si një humbje strategjike në betejën për ndërgjegjen dhe opinionin publik.

Kjo ide vazhdon të ketë rëndësi të madhe për studimin e disa mediave arabe, sepse çështja nuk është vetëm transmetimi i lajmit, por aftësia për të prodhuar njohuri, narrativë dhe analizë.

1. Ndikimi intelektual i artikullit

Artikulli ka kontribuar në shtrimin e disa pyetjeve të rëndësishme intelektuale, veçanërisht marrëdhënies midis fuqisë, dijes dhe medias.

Ai tregon se kush zotëron mjetet e komunikimit ka një aftësi më të madhe për të ndikuar në mënyrën se si kuptohen ngjarjet.

Po ashtu artikulli ngre çështjen e përgjegjësisë së intelektualit dhe gazetarit arab ndaj çështjeve të popujve dhe të njerëzimit.

Nga kjo pikëpamje mund të thuhet se vlera intelektuale e artikullit tejkalon çështjen e Kosovës, sepse ai paraqet një model për studimin e medias si fuqi shoqërore, politike dhe kulturore.

1. Ndikimi letrar

Megjithëse artikulli i përket shkrimit mediatik, ai ka një vlerë të dukshme letrare përmes fuqisë së imazhit, dendësisë së fjalorit tragjik, kontrastit midis makinerisë ushtarake dhe asaj mediatike, zhvillimit dramatic, pranisë së njeriut viktimë, përdorimit të një gjuhe emocionale krahas analizës.

Kështu, teksti ndërthur gjuhën e raportimit, gjuhën e dëshmisë dhe gjuhën e vajtimit qytetërimor. Ky ndërthurim i jep aftësi për t’iu drejtuar njëkohësisht arsyes dhe ndjenjës.

1. Ndikimi mediatik

Artikulli mund të konsiderohet si një tekst që e kuptoi herët se lufta moderne nuk zhvillohet vetëm në fushat e betejës.

Media është bërë pjesë e planifikimit ushtarak dhe politik, ndërsa opinioni publik është bërë një nga fushat kryesore të konfliktit.

Mësimet kryesore mediatike që mund të nxirren janë:

1. Nevoja për një media profesionale dhe të pavarur.
2. Nevoja për verifikimin e burimeve të informacionit.
3. Rëndësia e imazhit në formësimin e opinionit publik.
4. Rreziku i propagandës politike.
5. Domosdoshmëria e paraqitjes së zërit të viktimës.
6. Rëndësia e medias ndërkombëtare gjatë krizave.
7. Nevoja që institucionet mediatike arabe të zotërojnë aftësinë për të prodhuar lajme, dhe jo vetëm për t’i ripublikuar ato.

XII. Ndikimi kulturor

Lufta në Kosovë tregon se lufta godet kulturën po aq sa godet njeriun.

Shkatërrimi i xhamive, shtëpive, institucioneve dhe trashëgimisë kulturore nuk përfaqëson vetëm humbje materiale, por edhe një përpjekje për të goditur kujtesën dhe identitetin e një shoqërie. Prandaj artikulli kontribuon në krijimin e një vetëdijeje kulturore që e sheh mbrojtjen e popujve të lidhur ngushtë me mbrojtjen e gjuhës, fesë, kujtesës, trashëgimisë dhe identitetit.

XIII. Ndikimi fetar

Dimensioni fetar është i pranishëm në mënyrë të qartë në artikull përmes përmendjes së myslimanëve në Bosnje dhe Kosovë dhe përmes referimit ndaj shkatërrimit të xhamive dhe përndjekjes së lidhur me identitetin.

Këtu çështja tejkalon dimensionin thjesht fetar dhe bëhet çështje e lirisë së njeriut për të ruajtur identitetin e tij fetar dhe kulturor.

Vlera themelore në këtë kontekst është theksimi se mbrojtja e njeriut, dinjitetit të tij dhe e drejta për të praktikuar besimin janë pjesë e sistemit etik të drejtësisë njerëzore.

XIV. Ndikimi shkencor dhe akademik

Artikulli hap fusha të shumta për kërkime shkencore, ndër të cilat:

Në shkencat e medias: Studimi i medias së luftës dhe propagandës politike.

Në sociologji: Studimi i pasojave të dëbimit masiv mbi shoqëritë.

Në shkencat politike: Studimi i marrëdhënies midis ndërhyrjes ndërkombëtare dhe legjitimitetit.

Në histori: Dokumentimi i ngjarjeve të Kosovës përmes narrativave të ndryshme.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare: Analiza e rolit të fuqive të mëdha, NATO-s.

Në studimet kulturore: Studimi i marrëdhënies midis luftës, identitetit dhe kujtesës.

Kështu, artikulli mund të shërbejë si pikënisje për studime ndërdisiplinore që bashkojnë median, historinë, politikën, letërsinë dhe kulturën.

1. Ndikimi historik

Vlera historike e artikullit buron nga fakti se ai pasqyron një këndvështrim arab mbi ngjarjet gjatë periudhës së luftës.

Autori dokumenton mënyrën se si bota arabe e përjetoi dhe e interpretoi atë që ndodhi në Kosovë, si dhe nivelin e pranisë së medias arabe në atë kohë.

Ky dimension bëhet edhe më i rëndësishëm me kalimin e kohës, sepse kujtesa historike nuk ndërtohet vetëm mbi dokumentet zyrtare, por edhe mbi artikujt, dëshmitë dhe analizat e shkruara nga dëshmitarë, intelektualë dhe gazetarë gjatë kohës së ngjarjeve.

XVI. Ndikimi politik

Nga pikëpamja politike, artikulli paraqet një lexim kritik të marrëdhënies midis vendimit politik – fuqisë ushtarake – medias – opinionit publik. Ai tregon se vendimi ushtarak nuk funksionon në boshllëk, por ka nevojë për një mjedis politik dhe mediatik që ndihmon në pranimin e tij.

Artikulli ngre gjithashtu një çështje jashtëzakonisht të rëndësishme: tensionin midis legjitimitetit ndërkombëtar, nga njëra anë, dhe konsideratave humanitare e politike, nga ana tjetër.

Kjo e bën artikullin një material të përshtatshëm për studimin e një prej çështjeve më të ndërlikuara të marrëdhënieve ndërkombëtare moderne: A mund të bien në kundërshtim legjitimiteti juridik dhe domosdoshmëria humanitare?

XVII. Ndikimi diplomatik

Artikulli ka rëndësi edhe në fushën diplomatike, sepse tregon se media është bërë pjesë e instrumenteve të diplomacisë ndërkombëtare.

Shtetet nuk i menaxhojnë interesat e tyre vetëm përmes ambasadave dhe negociatave, por edhe përmes shtypit ndërkombëtar, kanaleve televizive, diskursit politik, imazheve, deklaratave zyrtare, ndikimit mbi opinionin publik botëror. Prandaj media mund të shihet si një nga instrumentet kryesore të diplomacisë publike.

XVIII. Kosova midis tragjedisë dhe kujtesës

Në artikull, Kosova është më shumë se një hapësirë gjeografike; ajo shndërrohet në një simbol të njeriut që u gjend midis dy forcave: forcës së armës dhe forcës së imazhit. Njeriu kosovar në këtë kontekst nuk është thjesht një numër në statistikat e refugjatëve, por një njeri që ka: atdhe, kujtesë, familje, gjuhë, kulturë, fe, histori, të drejtë për të ardhmen. Këtu shfaqet vlera më e thellë njerëzore e artikullit.

XIX. Lexim kritik bashkëkohor i artikullit

Pavarësisht rëndësisë së artikullit, leximi shkencor bashkëkohor kërkon që disa prej gjykimeve të tij t’i nënshtrohen verifikimit historik dhe politik, veçanërisht shifrat, vlerësimet dhe përshkrimet që lidhen me rrethanat e luftës dhe burimet e informacionit të disponueshme në atë kohë.

Gjithashtu, krahasimi midis “medias perëndimore” dhe “medias serbe” kërkon në studimet bashkëkohore një analizë më të hollësishme, sepse media perëndimore nuk ishte një bllok i vetëm dhe qëndrimet gazetareske e politike brenda saj ishin të ndryshme.

Megjithatë, kjo nuk e zvogëlon vlerën e artikullit; përkundrazi, e bën atë një dokument burimor për analizë kritike, i cili mund të krahasohet me burime të mëvonshme historike dhe mediatike.

Kjo është mënyra më e mirë shkencore për ta lexuar artikullin sot: jo si një gjykim përfundimtar mbi luftën, por si një dëshmi mediatike arabe mbi mënyrën se si lufta në Kosovë u kuptua dhe u interpretua gjatë zhvillimit të saj.

1. Vlerësimi gjithëpërfshirës i ndikimit të artikullit

Fusha	Ndikimi
Intelektuale	Zbulon marrëdhënien midis fuqisë, medias dhe krijimit të vetëdijes
Letrare	E shndërron tragjedinë e luftës në një imazh njerëzor prekës
Mediatike	E paraqet median si një armë strategjike
Kulturore	Mbron kujtesën, identitetin dhe trashëgiminë
Fetare	Thekson të drejtën e njeriut për identitetin dhe besimin e tij
Shkencore	Hap fusha kërkimore shumëdisiplinore
Historike	Ruajtja e një dëshmie arabe mbi luftën në Kosovë
Politike	Analizon marrëdhënien midis vendimit ushtarak dhe opinionit public
Diplomatike	Evidenton rolin e medias në diplomacinë publike
Njerëzore	Rikthen viktimën në qendër të narratives
Kosovare	Kontribuon në ruajtjen e kujtesës arabe për tragjedinë e Kosovës

Përfundim

Artikulli i Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalimit “Lufta në Kosovë midis makinerisë ushtarake dhe makinerisë mediatike”, nuk duhet lexuar si një artikull kalimtar për një luftë që tashmë ka përfunduar, por si një tekst mediatik dhe intelektual që dokumenton një periudhë jashtëzakonisht të ndjeshme të historisë moderne.

Autori e kuptoi se lufta moderne nuk vendoset vetëm nga avionët dhe raketat, por zhvillohet edhe në faqet e gazetave, në ekranet televizive dhe në hapësirën e opinionit publik. Për këtë arsye ai e vendos makinerinë ushtarake përballë makinerisë mediatike, për të treguar se kontrolli i territorit nuk ndahet nga kontrolli i imazhit dhe i narrativës.

Në të njëjtën kohë, artikulli përmban një kritikë të hidhur ndaj mungesës arabe në prodhimin e narrativës ndërkombëtare për çështjen e Kosovës. Kjo është një nga çështjet që meriton të rishikohet edhe sot, sepse një komb që nuk zotëron mjetet e veta mediatike dhe intelektuale ua lë të tjerëve mundësinë për të shkruar historinë e tij dhe për t’ia paraqitur botës çështjen e tij sipas këndvështrimit të tyre.

Nga pikëpamja letrare, autori arrin ta shndërrojë tragjedinë njerëzore në material që tejkalon lajmin gazetaresk dhe bëhet dëshmi e dhimbjes, dëbimit, vrasjes, frikës dhe kërkimit të drejtësisë.

Nga pikëpamja intelektuale, artikulli shtron një pyetje që mbetet aktuale: A mund të arrijë e vërteta te bota nëse nuk zotëron një mjet të fuqishëm mediatik që ta mbartë atë? Nga pikëpamja politike dhe diplomatike, artikulli dëshmon se media nuk është më thjesht ndjekëse e politikës, por është bërë një nga instrumentet e saj themelore dhe se lufta moderne zhvillohet njëkohësisht në terren dhe në dhomën e lajmeve.

Sa i përket Kosovës, vlera më e thellë e artikullit është se ai ruan një pjesë të kujtesës arabe për tragjedinë e popullit të Kosovës dhe dëshmon se tragjeditë njerëzore nuk duhet të zhduken nga kujtesa e popujve vetëm sepse kanë pushuar të shtënat.

Lufta përfundon kur heshtin armët, por tragjedia e njeriut vazhdon për aq kohë sa kujtesa mbetet e gjallë.

Prandaj mesazhi i artikullit mbetet i fuqishëm: mbrojtja e së vërtetës është përgjegjësi e medias, mbrojtja e kujtesës është përgjegjësi e kulturës, mbrojtja e njeriut është përgjegjësi e ndërgjegjes, ndërsa zotërimi i narrativës historike është përgjegjësi e popujve, intelektualëve dhe gazetarëve.

Vlerësim përfundimtar

Artikulli mund të vlerësohet si një tekst me vlerë të lartë mediatike, intelektuale, letrare, historike dhe njerëzore, duke pasur parasysh se disa nga hollësitë dhe shifrat e paraqitura në të duhet t’i nënshtrohen verifikimit historik dhe dokumentimit akademik nëse teksti do të ribotohet sot në një studim shkencor.

Rëndësia e tij më e madhe qëndron në faktin se ai bashkon dëshminë njerëzore, analizën e medias, kritikën politike dhe kujtesën historike, duke e shndërruar çështjen e Kosovës në një model për të kuptuar natyrën e luftës moderne, e cila nuk është më vetëm luftë për tokën, por edhe luftë për ndërgjegjen, imazhin, kujtesën dhe narrativën.

Fjalët kyçe

Kosovë; Lufta e Kosovës; Muhjidin Abdulhalim; Beqir Ismaili; media e luftës; media perëndimore; media serbe; media arabe; propagandë politike; opinion publik; NATO; spastrim etnik; kujtesë historike; diplomaci publike; media ndërkombëtare; identiteti kosovar; lufta dhe media; fuqia e butë.