Nga Rafael Floqi, SHBA
Sondazhet amerikane paralajmërojnë një valë demokrate në zgjedhjet e 3 nëntorit. Republikanët rrezikojnë shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, Senati mbetet fushëbetejë e ashpër, ndërsa Teksas mund të prodhojë një nga surprizat më të mëdha politike të dekadave të fundit. A po kthehen zgjedhjet e mes-mandatit në një referendum kundër Donald Trumpit?
A është Amerika përpara një përmbysjeje politike
Një ditë përpara zgjedhjeve të mes-mandatit, Shtetet e Bashkuara ndodhen përballë një prove vendimtare për të ardhmen e presidencës Donald Trump. Më 3 nëntor, amerikanët nuk zgjedhin presidentin, por vendosin se kush do të kontrollojë Kongresin gjatë dy viteve të ardhshme.
Në lojë janë 435 vendet e Dhomës së Përfaqësuesve, 35 vende të Senatit dhe postet e guvernatorëve në 36 shtete.
Por pesha politike e këtyre zgjedhjeve shkon shumë përtej numrave. Ato do të tregojnë nëse amerikanët mbështesin vazhdimin e programit të Trumpit apo kërkojnë një kundërpeshë ndaj pushtetit të tij.
Sondazhet e fundit japin një sinjal të fortë: demokratët hyjnë në zgjedhje me avantazh kombëtar, ndërsa republikanët përballen me pakënaqësinë e votuesve për ekonominë, inflacionin dhe koston e jetesës.
Sondazhet: Demokratët kryesojnë me 7 deri në 12 pikë
Të dhënat e institucioneve amerikane të sondazheve tregojnë një prirje të qartë në favor të demokratëve.
Sipas mesatares së Real ClearPolling, deri më 30 tetor, demokratët kryesonin me 52% kundrejt 43.1% të republikanëve, një avantazh prej 8.9 pikësh përqindjeje.
Sondazhi i NBC News, i realizuar më 28–30 tetor, regjistroi 52% mbështetje për demokratët dhe 45% për republikanët.
Emerson College, në sondazhin e 24–26 tetorit, nxori një diferencë edhe më të madhe: 52% me 42%.
Ndërkohë, modeli statistikor On Point Politics, i përditësuar më 1 nëntor dhe i mbështetur në 364 sondazhe publike, i vendos demokratët në 53.4%, kundrejt 41.4% të republikanëve.
Këto janë shifra të votës së përgjithshme të preferuar për Kongresin, jo rezultate të garantuara në secilën zonë zgjedhore.
Megjithatë, diferenca sugjeron se republikanët mund të përballen me një natë të vështirë elektorale.
Reuters/Ipsos: Vetëm 32% miratojnë punën e Trumpit
Një tjetër tregues shqetësues për Shtëpinë e Bardhë vjen nga sondazhi Reuters/Ipsos, i përfunduar më 26 tetor.
Vetëm 32% e amerikanëve miratojnë mënyrën se si Donald Trump po ushtron detyrën presidenciale.
Në të njëjtin sondazh, demokratët kryesojnë 50% me 41% ndër votuesit e regjistruar, pas përllogaritjes së preferencave të të pavendosurve.
Mes votuesve që konsiderohen më të prirur për të marrë pjesë, avantazhi demokrat është 53% kundrejt 44%.
Edhe më domethënës është fakti se 73% e të anketuarve mendojnë se kostoja e jetesës po shkon në drejtimin e gabuar.
Për republikanët, ky është problemi kryesor: votuesit mund të mos votojnë vetëm mbi bindjet ideologjike, por edhe mbi çmimet, pagat dhe sigurinë ekonomike të familjeve të tyre.
Dhoma e Përfaqësuesve: 95% mundësi për fitore demokrate?
Modeli elektoral FLIPR i Nate Silver dhe Eli McKown-Dawson, i përditësuar më 1 nëntor, vlerëson se demokratët kanë rreth 95% mundësi të rimarrin Dhomën e Përfaqësuesve. Sipas këtij modeli, demokratët parashikohen të fitojnë mesatarisht 25 vende neto. Kjo nuk është një garanci, por një probabilitet statistikor që pasqyron sondazhet dhe kushtet elektorale.
Edhe Cook Political Report ka zhvendosur 19 gara drejt demokratëve në vlerësimin e tij të 23 tetorit. Por republikanët nuk janë pa shpresë. Kufijtë e zonave zgjedhore, përqendrimi gjeografik i votuesve dhe pjesëmarrja mund të kufizojnë përmasat e fitores demokrate.
Reuters vëren se vetëm rreth 40–50 nga 435 garat konsiderohen realisht konkurruese. Kjo do të thotë se një avantazh i madh në votën kombëtare nuk përkthehet domosdoshmërisht në një shumicë po aq të madhe parlamentare.
Teksas: A po shembet bastioni republikan?
Një nga surprizat më të mëdha mund të vijë nga Teksasi. Demokrati James Talarico po sfidon republikanin Ken Paxton në një shtet ku demokratët nuk kanë fituar zgjedhje për poste shtetërore që prej vitit 1994. Sipas mesatares së On Point Politics, më 1 nëntor Talarico kryesonte me 50.4% kundrejt 46.6% të Paxtonit.
Një sondazh i New York Times/Siena, i datës 1 nëntor, e vendoste demokratin në 50% dhe republikanin në 43%.
Ndërsa AtlasIntel, më 31 tetor, regjistroi 52% për Talaricon dhe 46% për Paxtonin.
Megjithatë, një sondazh tjetër, i Quantus Insights, tregonte Paxtonin një pikë përpara. Kjo mospërputhje kujton se gara mbetet e hapur. Një fitore demokrate në Texas do të ishte më shumë se një vend shtesë në Senat: do të përbënte një goditje simbolike ndaj dominimit republikan në Jugun amerikan.
Senati: Beteja më e vështirë për demokratët
Republikanët kontrollojnë aktualisht 53 vende në Senat, kundrejt 45 demokratëve dhe dy senatorëve të pavarur që zakonisht bashkëpunojnë me ta. Për të siguruar shumicën, demokratëve u duhet një fitim neto prej katër vendesh.
Ndryshe nga Dhoma e Përfaqësuesve, ku tendenca kombëtare favorizon dukshëm demokratët, në Senat gjithçka varet nga një numër i kufizuar shtetesh.
Një fitore në Teksas mund të ndihmojë, por nuk do të mjaftonte e vetme. Prandaj, rezultati më 3 nëntor mund të prodhojë një Kongres të ndarë: Dhomën e Përfaqësuesve demokrate dhe Senatin republikan.
Në një skenar të tillë, Trump do të përballej me pengesa legjislative, por do të ruante mbështetje të rëndësishme për konfirmimin e emërimeve presidenciale.
Georgia dhe Minnesota: Garat që mund të hyjnë në histori
Edhe zgjedhjet për guvernatorë mund të sjellin ndryshime të rëndësishme. Në Georgia, demokratja Keisha Lance Bottoms përballet me republikanin Rick Jackson në një garë konkurruese. Në Minnesota, senatorja demokrate Amy Klobuchar sfidon republikanen Lisa DeMuth.
Nëse Bottoms ose DeMuth fiton, ajo do të bëhej gruaja e parë afroamerikane e zgjedhur guvernatore në historinë amerikane.
Por këto zgjedhje nuk kanë vetëm rëndësi simbolike. Guvernatorët ndikojnë drejtpërdrejt në politikat arsimore, shëndetësore, ekonomike dhe në administrimin e zgjedhjeve.
Pse republikanët mund t’i sfidojnë sondazhet?
Pavarësisht avantazhit demokrat, republikanët argumentojnë se sondazhet mund të nënvlerësojnë mbështetësit e Trumpit. Kjo ka ndodhur në disa zgjedhje të mëparshme, kur pjesëmarrja republikane rezultoi më e fortë sesa pritej.
Sondazhi Reuters/Ipsos tregon gjithashtu një diferencë të rëndësishme entuziazmi: 46% e demokratëve shprehen shumë entuziastë për të votuar, kundrejt 30% të republikanëve.
Por entuziazmi i deklaruar nuk është i barabartë me pjesëmarrjen reale.
Në fund, zgjedhjet nuk vendosen nga sondazhet, por nga ata që paraqiten në qendrat e votimit.
Në Michigan: A e dëmton Haley Stevens kandidaturën e Abdul El-Sayed?
Një zhvillim i papritur, vetëm 48 orë përpara zgjedhjeve të 3 nëntorit, ka tronditur Partinë Demokratike në Michigan, një nga shtetet ku zhvillohet një garë vendimtare për Senatin amerikan. Kongresistja demokrate Haley Stevens, e cila humbi ngushtë zgjedhjet paraprake të gushtit përballë Abdul El-Sayed, njoftoi më 1 nëntor se tërhiqte mbështetjen për kandidatin e partisë së saj dhe përkrahte republikanin Mike Rogers. Stevens e justifikoi vendimin me mosmarrëveshjet me El-Sayed, veçanërisht për qëndrimet ndaj Izraelit dhe akuzat për antisemitizëm që kanë shoqëruar debatet rreth fushatës. Vendimi shkaktoi reagime të ashpra nga drejtuesit demokratë. Lideri i demokratëve në Senat, Chuck Schumer, e cilësoi atë një tradhti të papranueshme, ndërsa disa bashkëpunëtorë të Stevens, përfshirë shefin e kabinetit të saj, dhanë dorëheqjen. Përplasja nxjerr në pah ndarjet mes krahut progresist dhe atij të moderuar të demokratëve, pikërisht në një moment kur çdo votë mund të jetë vendimtare për kontrollin e Senatit.
Por a mund ta ndryshojë ky veprim rezultatin e zgjedhjeve në Michigan? Analistët politikë nuk janë të një mendjeje për ndikimin elektoral të Stevens. Mbështetja e saj për Rogers mund të ketë rëndësi për një pjesë të votuesve demokratë të moderuar dhe atyre që ndajnë shqetësimet e saj lidhur me politikën ndaj Izraelit. Megjithatë, reagimi kundër saj ka mobilizuar gjithashtu mbështetësit e El-Sayed. Sipas The Washington Post, fushata e kandidatit demokrat deklaroi se mblodhi 2.4 milionë dollarë brenda së dielës, përmes më shumë se 65 mijë donacioneve, pas njoftimit të Stevens. Kjo tregon një mobilizim financiar, por nuk provon se si do të votojnë zgjedhësit më 3 nëntor. Gara për vendin që lë senatori demokrat Gary Peters është veçanërisht e rëndësishme për përbërjen e ardhshme të Senatit. Në këtë kontekst, drama e Michiganit është bërë edhe një provë e aftësisë së demokratëve për të ruajtur unitetin pas zgjedhjeve paraprake, ndërsa republikanët kërkojnë të përfitojnë nga përçarjet e kundërshtarëve.
Çfarë do të thotë fitorja demokrate për Trumpin?
Nëse demokratët fitojnë Dhomën e Përfaqësuesve, administrata Trump mund të përballet me hetime parlamentare, mbikëqyrje më të ashpër dhe vështirësi në miratimin e ligjeve. Nëse fitojnë edhe Senatin, ndikimi do të shtrihej te emërimet presidenciale dhe gjyqësori federal.
Por presidenti do të vazhdonte mandatin e tij dhe do të ruante kompetencat kushtetuese. Për demokratët, fitorja do të ishte një rikthim politik pas humbjes presidenciale të vitit 2024. Për republikanët, ruajtja e të paktën njërës dhomë do të përbënte një mekanizëm mbrojtës ndaj opozitës.
Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar se do të përdorë kompetencën presidenciale për të dhënë falje paraprake për anëtarët e administratës dhe aleatët e tij, nëse demokratët marrin kontrollin e Kongresit në zgjedhjet e mesmandatit.
Në një intervistë për podcastin “Pod Force One” të New York Post, Trump u shpreh se dëshiron të mbrojë bashkëpunëtorët e tij nga ndjekjet penale që mund të ndërmerren në rast se demokratët fitojnë shumicën dhe nisin hetime ndaj administratës së tij.
Presidenti amerikan iu referua edhe faljeve që ai u dha të dënuarve dhe të akuzuarve për sulmin ndaj Kapitolit më 6 janar 2021, si dhe vendimeve të ish-presidentit Joe Biden për të falur paraprakisht disa prej bashkëpunëtorëve të tij në ditët e fundit të mandatit.
Deklaratat e Trump vijnë në një kohë kur demokratët synojnë të rimarrin kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa gara për Senatin mbetet e hapur. Një fitore e demokratëve do t’u mundësonte atyre të zhvillonin hetime parlamentare ndaj administratës republikane dhe të ushtronin presion mbi politikat e presidentit.
Senatorja demokrate Elissa Slotkin ka kërkuar që zyrtarët që, sipas saj, kanë kontribuar në veprimet e administratës Trump të mbajnë përgjegjësi. Ndërkohë, ligjvënësi demokrat Jamie Raskin ka paralajmëruar hetime për pretendimet për korrupsion sistemik.
Megjithatë, faljet presidenciale nuk përbëjnë imunitet të përgjithshëm. Kompetenca e presidentit amerikan shtrihet te veprat penale federale, por nuk mund të pengojë ndjekjet penale sipas ligjeve të shteteve, paditë civile apo procedurat e shkarkimit nga detyra.
Kush mund të votojë në zgjedhjet e SHBA-së?
Votimi në Shtetet e Bashkuara është një nga mënyrat më të rëndësishme me të cilat amerikanët mund të marrin pjesë në demokracinë tonë. Ju inkurajojmë të votoni nëse keni të drejtë.
Para se të votoni, sigurohuni që keni të drejtë vote!
Nëse votoni në zgjedhje pa leje ose hiqeni sikur jeni shtetas amerikan për të votuar, shkelni ligjin federal dhe mund të përballeni me gjoba ose burgim. Kjo mund të dëmtojë gjithashtu shanset tuaja për përfitime të caktuara emigracioni dhe mund të çojë deri në dëbim. Edhe nëse jeni regjistruar gabimisht për të votuar, për shembull gjatë rinovimit të patentës së shoferit, nuk mund të votoni ligjërisht nëse nuk i plotësoni kërkesat e nevojshme. Nëse nuk jeni të sigurt për të drejtën tuaj të votimit, është e rëndësishme t’i drejtoheni avokatit tuaj të emigracionit.
Përfundim: Amerika voton për kufijtë e pushtetit
Më 3 nëntor, amerikanët nuk vendosin vetëm se kush do të ulet në karriget e Kongresit.
Ata vendosin nëse Donald Trump do të qeverisë me një Kongres mbështetës apo me një opozitë që mund t’i bllokojë pjesë të rëndësishme të programit të tij. Sondazhet paralajmërojnë një valë demokrate, por historia elektorale amerikane kërkon kujdes përpara çdo parashikimi përfundimtar.
Nëse demokratët fitojnë, do të ndryshojë ekuilibri i pushtetit në Uashington. Nëse republikanët mbijetojnë, Trump do të dalë politikisht më i fortë nga një provë që shumë analistë e konsiderojnë jashtëzakonisht të vështirë.
Më 3 nëntor nuk votohet për ta larguar Trumpin nga Shtëpia e Bardhë. Votohet për të vendosur sa pushtet do të ketë ai deri në vitin 2028.