Përshëndetje nga Uashingtoni, ku presidenti amerikan Donald Trump pretendon se ka arritur t’i japë fund me sukses luftës me Iranin – një zhvillim që, sipas tij, mund t’u kursejë republikanëve pasoja politike përpara zgjedhjeve të mesmandatit këtë nëntor.
Por sapo u mbyll një front në Iran, një tjetër u hap brenda vendit. Këtë herë, presidenti u përball me algat në Pellgun Reflektues të Memorialit të Lincoln-it, i cili është kthyer sërish në ngjyrë të gjelbër, pavarësisht një rinovimi prej 14 milionë dollarësh që përfshinte lyerjen e basenit me “blu të flamurit amerikan”.
Ndërkohë, “gjëja më e rëndësishme e parëndësishme në botë” po zhvillohet në këtë anë të Atlantikut: Kupa e Botës e FIFA-s. Bosnja dhe Hercegoina po merr pjesë për herë të parë pas 12 vitesh mungesë.
Turneu tashmë ka prodhuar disa momente virale, përfshirë tifozë boshnjakë që kënduan së bashku gjatë një performance të papritur të komentatorëve televizivë: Thierry Henry, bashkëshortja e të cilit është boshnjake, dhe Zlatan Ibrahimovic, të cilët iu bashkuan këngës “I Am from Bosnia, Take Me to America”, një këngë e grupit boshnjak Dubioza Kolektiv, e cila është kthyer në një himn jozyrtar të këtij edicioni të Kupës së Botës.
Në Ballkan, megjithatë, vazhdon një tjetër përballje – mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian, ku secila palë po shfaq gjithnjë e më shumë mosinteresim ndaj tjetrës.
I ashtuquajturi “Revolucioni i Flamingove” në Shqipëri ka tërhequr vëmendje të konsiderueshme në SHBA, ndërsa qytetarët shqiptarë po protestojnë kundër një projekti zhvillimi luksoz të lidhur me dhëndrin e Donald Trump, Jared Kushner, në ishullin e Sazanit dhe në lagunën e Nartës, një habitat i mbrojtur për flamingo, foka dhe breshka deti.
Prokurorët shqiptarë kundër korrupsionit kanë nisur një hetim mbi mënyrën se si statusi i mbrojtur i ishullit të Sazanit dhe marrëveshjet për pronësinë e tokës janë ndryshuar për të mundësuar zhvillimin e projektit. Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama, qeveria e të cilit i ka dhënë projektit statusin e investitorit strategjik, e ka mbrojtur zhvillimin dhe ka hedhur poshtë protestat, duke i quajtur ato një formë “lufte hibride”, duke sugjeruar madje se pas tyre mund të qëndrojë Irani.
Ndërkohë, Parlamenti Evropian ka mbajtur një qëndrim të qartë kundër projektit të Kushner-it, duke u bërë thirrje autoriteteve shqiptare që ta pezullojnë atë deri sa të adresohen shqetësimet mjedisore. Ky qëndrim pasqyron paralajmërime të mëparshme të Komisionit Evropian se Shqipëria rrezikon të humbasë ritmin në procesin e anëtarësimit në BE nëse nuk arrin të harmonizohet me rregulloret evropiane për mjedisin.
Ndryshe nga Shqipëria, BE-ja nuk ka mbajtur një qëndrim kaq të ashpër ndaj planeve të mëparshme të zhvillimit të Kushner-it në Serbi, të cilat ai i braktisi në dhjetor të vitit të kaluar, pasi ministri i Kulturës i Serbisë dhe zyrtarë të tjerë u akuzuan në lidhje me projektin e tij.
Ndoshta kjo ndodh sepse Serbia ka bërë një zgjedhje më të qartë se me cilin “Perëndim” ndihet më e lidhur – pra me Shtetet e Bashkuara, më shumë sesa me Bashkimin Evropian.
Këtë mesazh e ka dhënë edhe presidenti serb Aleksandër Vuçiçnë një intervistë të fundit për Breitbart, një media e krahut të djathtë e lidhur ngushtë me lëvizjen amerikane MAGA. Intervista e prezantoi Vuçiçin para një audience amerikane si lider i një vendi ku Donald Trump admirohet gjerësisht.
Kjo paraqitje ishte pjesë e një fushate më të gjerë në të cilën Vuçiçi është bërë gjithnjë e më i aftë në përdorimin e gjuhës së MAGA-s. Ai foli për mbrojtjen e krishterimit, familjes “tradicionale” dhe shtetit komb, si dhe për kundërshtimin e vlerave “woke”, të drejtave të personave transgjinorë dhe asaj që ai e paraqet si tejkalim të kompetencave nga Evropa. Ai i premtoi Trump-it një shfaqje të jashtëzakonshme mirënjohjeje nëse ai viziton Serbinë.
Donald Trump më vonë e shpërndau intervistën në rrjetin social Truth. Jo shumë kohë më pas, Vuçiç u shfaq në një intervistë të ngjashme në Fox News.
Deri tani nuk ka rezultate të dukshme nga kjo fushatë mediatike. Megjithatë, Zyra Amerikane për Kontrollin e Aseteve të Huaja (OFAC) ka zgjatur sërish licencën që lejon kompaninë serbe të naftës NIS të vazhdojë operimin, ndërsa negociatat për blerjen e pjesës ruse në të vazhdojnë – sinjal i durimit në rritje të Uashingtonit ndaj Moskës.
Në të njëjtën kohë, Doganat dhe Mbrojtja Kufitare e SHBA-së kanë ndaluar importet e bakrit nga miniera në pronësi kineze Zijin Mining në Bor, Serbi, për shkak të dyshimeve për punë të detyruar. Kjo pason një ndalim të mëparshëm të SHBA-së për importet e gomave të prodhuara nga fabrika e kompanisë kineze Linglong Tire në Zrenjanin.
Opozita serbe këto masa i ka interpretuar kryesisht si një paralajmërim drejtuar autoriteteve në Beograd. Megjithatë, sipas analizave, objektivi më i mundshëm është vetë Kina.
Përplasje mbi dominimin energjetik
Në Bosnje dhe Hercegovinë, ndërkohë, ndarja mes SHBA-së dhe BE-së është bërë më e dukshme. Kjo mosmarrëveshje kulmoi në fillim të këtij muaji, kur Këshilli për Zbatimin e Paqes (PIC) nuk arriti të emërojë një Përfaqësues të ri të Lartë pas dorëheqjes së Christian Schmidt.
Antonio Zanardi Landi, kandidati i favorizuar nga Uashingtoni, nuk u mbështet nga të gjithë anëtarët evropianë të PIC-it. Reagimi i SHBA-së ishte i drejtpërdrejtë. Departamenti i Shtetit paralajmëroi se, “për shkak të pavendosmërisë evropiane, SHBA-ja do të rishqyrtonte rolin e saj në praninë ndërkombëtare në Bosnje”.
Ky nuk është vetëm një debat në lidhje me faktin se kush duhet të drejtojë Zyrën e Përfaqësuesit të Lartë, por edhe për fushëveprimin e saj. Brukseli kërkon të ruajë autoritetin ekzistues të OHR-së dhe rolin e saj mbikëqyrës. Uashingtoni favorizon zvogëlimin e kompetencave të zyrës, si pjesë e një zhvendosjeje të politikës së jashtme drejt ndjekjes së interesave konkrete ekonomike.
Pikërisht për këtë arsye, siç kanë vënë në dukje shumë analistë, Schmidt u shty të largohej pasi refuzoi të përdorte kompetencat e tij për të shfuqizuar një ligj boshnjak për tokën shtetërore, i cili mund të kishte pasoja për një tubacion gazi në Bosnje që pritet të ndërtohet nga një kompani e afërt me rrethin e Trump-it. Në përpjekje për të nxjerrë Rusinë jashtë tregut energjetik të Ballkanit, SHBA-ja po përdor të njëjtin instrument – gazin – për të vendosur një prani më të madhe të vetën.
Një çështje tjetër për SHBA-në është Kosova. Një nga aleatët më të besueshëm të Amerikës në rajon po shfaqet gjithnjë e më shumë si burim frustrimi. Pas fitores së Albin Kurtit në zgjedhjet e fundit, e cila sërish nuk i lejoi atij të formonte vetë një shumicë qeverisëse, SHBA-ja paralajmëroi se “bllokada e vazhdueshme politike po bën që Kosova të humbasë mundësi”.
Një arsye për padurimin e SHBA-së mund të jetë fakti se një partneritet për një terminal të planifikuar LNG-je ende mbetet pezull. E ngarkuara me punë e SHBA-së në Prishtinë, Anu Prattipati, i ka bërë së fundmi thirrje Kosovës që të “lëvizë shpejt” dhe t’u bashkohet projekteve amerikane për LNG në të gjithë Ballkanin. Nëse Kosova nuk merr një vendim së shpejti, tha Prattipati, terminali mund të zhvendoset diku tjetër. Albin Kurti ka shprehur më parë më shumë entuziazëm për gazifikimin e rezervave të bollshme të linjitit në Kosovë. Me fjalë të tjera, ai nuk i ka thënë “po” propozimit amerikan. Si do të zhvillohet kjo histori mbetet për t’u parë.
Ndërkohë, Kosova do të ketë më pak trupa amerikane në të ardhmen, ndërsa Uashingtoni po anon më shumë drejt interesave ekonomike sesa partneriteteve shumëpalëshe përmes BE-së dhe NATO-s. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, dhe aleat i Trump-it, ka njoftuar së fundmi se KFOR-i do të ulë praninë e trupave në Kosovë nga rreth 4,700 personel në jo më shumë se 3,500, për shkak të një situate më të përmirësuar të sigurisë. Kjo po ndodh në kuadër të një përpjekjeje më të gjerë të SHBA-së për të reduktuar praninë e saj ushtarake në Evropë.
Kosova, së bashku me Maqedoninë e Veriut, mbetet një nga vetëm dy vendet e Ballkanit Perëndimor pa një ambasador amerikan të emëruar.
Pas më shumë se një viti, Shtëpia e Bardhë ka nominuar më në fund kandidatë për postet në Serbi, Bosnje dhe Mal të Zi. Interesant është fakti se asnjëri prej tyre nuk është diplomat karriere apo pjesë e rrethit të ngushtë të Trump-it. Kjo i bën ata zgjedhje të pazakonta; emërimet politike nën Trump shpesh kanë shkuar tek anëtarë familjesh, miq të afërt, donatorë ose besnikë të njohur.
Michael Young, profesor i së drejtës, ish-rektor universiteti dhe avokat që ka shërbyer nën presidentin George Bush, është nominuar për Serbinë. Ronald Johnson, një gjeneral brigade në pension që tani punon në sektorin privat të konsulencës, është zgjedhja për Bosnjën. Peter McCoy, ish-anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve të Karolinës së Jugut dhe prokuror i emëruar nga Trump, është nominuar për Malin e Zi.
Mali i Zi pritet të bëhet anëtari i ardhshëm i BE-së në vitin 2028. Për një Amerikë tjetër, kjo do të sinjalizonte një fund të suksesshëm të një historie ballkanike.
Por Trump e sheh rajonin ndryshe – si një treg në të cilin duhet të konkurrohet. Prandaj, pyetja nuk është më nëse Ballkani do të bëhet pjesë e Perëndimit – por cilin “Perëndim” do të zgjedhë ai: Brukselin, me rregullat, burokracinë dhe rregulloret e tij, apo Uashingtonin, me kontratat, infrastrukturën energjetike dhe partneritetet transaksionale.