Shkruar nga Ali Abdulla Ismaili
Parathënie
Kontributi i Prof. Dr. Beqir Ismailit në pasqyrimin dhe dokumentimin e figurave shqiptare në botën arabe përfaqëson një përpjekje të jashtëzakonshme në ndërtimin e një ure të komunikimit ndërkulturor dhe ndërakademik midis shqiptarëve dhe botës arabe. Duke ndjekur një mision historik, ai botoi me përkushtim në gazetat më të njohura arabe portrete, ese, analiza dhe reflektime për më shumë se 300 personalitete shqiptare të mendimit bashkëkohor, përfshirë atdhetarë, dijetarë, shkrimtarë, artistë, udhëheqës fetarë dhe figura të ndritura të diasporës shqiptare.
Në këtë kuadër, zë vend të veçantë përshkrimi dhe vlerësimi që Prof. Dr. Beqir Ismaili i ka bërë figurës së Imam Vehbi Ismailit – një prej mendimtarëve më të dalluar të mërgatës shqiptare në SHBA, aktivist i çështjes kombëtare dhe promovues i vlerave të islamit shqiptar në arenën ndërkombëtare. Përmes shkrimeve të tij në shtypin arab dhe përfshirjes në serinë e veprave të tij të rëndësishme si libri “Figurat e Mendimit Shqiptar Bashkëkohor”, Prof. Ismaili ka përjetësuar trashëgiminë intelektuale dhe kombëtare të Imam Vehbi Ismailit për lexuesin arab dhe shqiptar njëkohësisht.
Imam Vehbi Ismaili në gazetat arabe
Figura e Imam Vehbi Ismailit është trajtuar me thellësi dhe respekt në disa nga gazetat më të njohura arabe, ku Prof. Dr. Beqir Ismaili ka botuar artikuj për jetën, veprimtarinë dhe kontributin e tij në drejtim të nacionalizmit shqiptar dhe përhapjes së mesazhit islam në mënyrë të moderuar, në frymën e tolerancës dhe bashkëjetesës.
Disa nga botimet kryesore për Imam Vehbi Ismailin janë:
- Gazeta “Al-Hayat” (Jeta), Egjipt, 27.07.2003
Artikulli u botua në rubrikën “Nga personalitetet e mendimit bashkëkohor shqiptar”. Në këtë tekst, Prof. Dr. Beqir Ismaili vë theks të veçantë mbi rolin e Imam Vehbi Ismailit në ruajtjen e identitetit kombëtar dhe fetar të shqiptarëve në diasporë, veçanërisht në SHBA. Ai e paraqet atë si figurë të urtë, largpamëse dhe të vendosur në mbrojtjen e interesave kombëtare shqiptare. - Gazeta elektronike “Al-Mithaq Al-Arabi” – 16.05.2008
Artikulli: “Imam Shejh Vehbi Ismail dhe përpjekjet e tij drejt nacionalizmit shqiptar”
Ky shkrim vlerëson përkushtimin e Imam Vehbiut në promovimin e vetëdijes kombëtare ndër shqiptarët jashtë atdheut dhe në ndërgjegjësimin e botës islame për çështjen shqiptare. - Gazeta “Al-Arab News” – 20.05.2008
Artikulli: “Ballkani: Imam Vehbi Ismail dhe një histori e mbushur me përpjekje thirrëse”
Këtu spikatet roli i tij si thirrës fetar, edukator dhe përkthyes i veprave islame në gjuhën shqipe, duke e paraqitur si model të një udhëheqësi shpirtëror me mendësi kombëtare dhe mision civilizues. - Gazeta “Al-Badil” – 01.06.2008
Artikulli: “I nderuari Imam Vehbi Ismaili shqiptar, ndërron jetë”
Ky është një shkrim përkujtimor që nënvizon dimensionin fetar, kulturor dhe intelektual të figurës së tij, duke e vendosur në mesin e figurave të rralla që i kanë shërbyer fesë dhe kombit njëherësh. - Gazeta “Midad Al-Qalam” – 06.06.2008
Artikulli: “Imam Vehbi Ismaili, Allahu e mëshiroftë… Profesor, poet dhe luftëtar shqiptar ndërron jetë”
Në këtë artikull shpaloset portreti i tij si njeri i diturisë, artit poetik dhe luftës për liri kombëtare, duke u përshkruar si një model i rrallë i mendimtarit të angazhuar.
Imam Vehbi Ismaili në librin “Figurat e Mendimit Shqiptar Bashkëkohor”
Libri “Figurat e Mendimit Shqiptar Bashkëkohor” është një projekt i madh enciklopedik i Prof. Dr. Beqir Ismailit i ndarë në tri vëllime:
• Vëllimi i parë, botuar në vitin 2005
• Vëllimi i dytë, botuar në vitin 2008
• Vëllimi i tretë, në pritje të botimit
Ky studim, i shkruar në gjuhën arabe dhe i botuar në Egjipt, synon të dokumentojë dhe promovojë figurat më të shquara shqiptare që kanë ndikuar në rrjedhën e historisë, kulturës dhe mendimit shqiptar bashkëkohor. Me më shumë se 300 figura të përfshira në tre vëllime, ky projekt përfaqëson një burim të paçmueshëm dokumentar dhe interpretues.
Në faqen 158 të vëllimit të parë, gjejmë një përshkrim të thelluar të personalitetit të Imam Vehbi Ismailit. Në këtë portret, autori ndalet në:
• Kontributin e tij themelor në fushën e edukimit dhe botimeve islame në gjuhën shqipe,
• Rolin e tij si themelues dhe drejtues i revistës “Jeta Muslimane Shqiptare”, dhe më vonë si iniciator i revistës “Thirrja Islame” në diasporë,
• Përkthimet e vlerësuara të literaturës klasike islame,
• Dhe mbështetjen e tij të palodhur dhe aktive për çështjen e Kosovës dhe për të drejtat e shqiptarëve në Ballkan.
Përmbyllje
Artikujt dhe vlerësimet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për Imam Vehbi Ismailin janë dëshmi e një kujtese intelektuale dhe e një përpjekjeje sistematike për të ndriçuar figurat e shquara të kombit në sytë e botës arabe dhe më gjerë. Imam Vehbi Ismaili paraqitet si një model unik i bashkimit të mendimit fetar dhe kombëtar, një figurë që meriton të studiohet dhe të nderohet në mënyrë të veçantë si pjesë e trashëgimisë sonë kombëtare dhe islame.
Citate (nga artikujt ose vlerësimet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për Imam Vehbi Ismailin):
“Imam Vehbi Ismaili është një nga ato figura të rralla që bashkoi urtësinë e dijetarit, pasionin e thirrësit dhe zemrën e patriotit.”
— Prof. Dr. Beqir Ismaili, Al-Hayat, 2003
“Ai e mbajti të ndezur flakën e identitetit shqiptar në zemrën e diasporës dhe u bë ambasador i paepur i çështjes së Kosovës në botën islame.”
— Prof. Dr. Beqir Ismaili, Al-Arab News, 2008
“Ishte më shumë se imam; ishte një urë ndërmjet brezave, kulturave dhe kombeve.”
— Prof. Dr. Beqir Ismaili, Midad al-Qalam, 2008
Portreti i Imam VEHBI ISMAILIT në gazetën egjiptiane “Al HAJAT”
Rubrika: Nga personalitetet e mendimit bashkëkohor shqiptar
Imam Vehbi Ismaili dhe përpjekjet e tij në drejtim të nacionalizmit shqiptar
Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili
Gazeta egjiptiane Al Hajat (Jeta), në numrin e datës 27 Korrik 2003, në rubrikën e saj “Nga personalitetet e mendimit bashkëkohor shqiptar”, e shkruar nga Prof. Dr. Beqir Ismaili, i kushtoi vëmendje të veçantë figurës së nderuar të Imam Vehbi Ismailit dhe përpjekjeve të tij të palodhshme në drejtim të nacionalizmit shqiptar. Gazeta thekson se:
Fragmente nga gazeta
Imam Vehbi Ismaili ishte një personalitet shkencor dhe një intelektual i veçantë, një njeri i shkëlqyer me vlera të patjetërsuara. Ai dallohej për karakterin e tij të butë, por punoi pa u lodhur që në rininë e herëshme, kur ishte nxënës në Medresenë e Lartë të Tiranës, një institucion i njohur për vlerat e larta që përcillte tek nxënësit e saj. Fillimet e shkrimeve të tij në gazeta dhe revista të ndryshme, si dhe aktivitetet në fushën e kulturës, i përkasin pikërisht kësaj periudhe. Në këtë kohë, ai u mor edhe me përkthime të artikujve të ndryshëm, si: “Islami në Rumani”, “Muslimanët në Greqi”, “Përse e pranova Islamin”, “Muslimanët”, “Muslimanët në Hollandë”, “Muslimanët në Turqi”, “Muslimanët në Hungari”, etj. Këto aktivitete u bënë një faktor i rëndësishëm në formimin e tij si krijues, hulumtues dhe përkthyes.
Për më tepër, aktiviteti i gjerë në fushën e përkthimit të poezisë nga shqipja në arabisht dhe anasjelltas, si dhe krijimtaria e tij letrare, tregojnë qartë se Imam Vehbiu ishte një student me aftësi të shquara në përkthimet letrare dhe nxjerrin në pah shijen e tij të thellë për letërsinë dhe kulturën. Këto aftësi u zhvilluan dhe arritën pjekurinë e duhur intelektuale gjatë periudhës së studimeve të tij të larta në Universitetin e famshëm të Al-Azharit në Kairo.
Pas përfundimit të studimeve, për shkak të ndryshimeve politike radikale në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore, ai vendosi të qëndronte në Kairo. Në vitin 1948, ai mori një letër nga Shoqata Shqiptaro-Amerikane në Detroit, e cila e ftoi të shkonte në SHBA për t’u bërë mësues i fesë për shqiptarët e diasporës atje. Duke pasur brenda mendimin se udhëtimi do ta largonte shumë nga Shqipëria e dashur, ai hezitoi fillimisht. Megjithatë, ftesa la një gjurmë të thellë dhe i shqetësoi mendimet. Pasi e konsideroi gjatë situatën, në prill të vitit 1949, Imam Vehbiu vendosi të pranojë ftesën dhe të shkonte në SHBA, ku do të kalonte pjesën tjetër të jetës së tij në shërbim të myslimanëve dhe të çështjes kombëtare shqiptare.
Menjëherë pas mbërritjes, ai filloi një aktivitet të gjerë, duke hapur një qendër për kryerjen e riteve fetare dhe për mësimdhënien e fesë islame, kulturës dhe gjuhës shqipe për fëmijët. Këtu, ai shërbeu njëkohësisht si imam, mësues, edukator dhe drejtues.
Kalimi i viteve nuk e lodhi atë; përkundrazi, aktiviteti i tij intelektual në shërbim të fesë dhe kombit u intensifikua dhe u zgjerua. Ai udhëtoi në të gjitha shtetet e SHBA-s, duke mbajtur leksione, konferenca dhe seminare. Gjatë gjithë qëndrimit të tij atje, Imam Vehbi Ismaili ndërtoi dhe mbajti marrëdhënie të ngushta me shqiptarët në të gjithë botën. Ai kishte korrespondencë të vazhdueshme me ta, bashkëpunonte dhe shkëmbente këshilla e mendime. Ai u shfaq në emisione të shumta radiofonike dhe në media të shkruara, ku temat kryesore të tij ishin feja dhe atdheu. Ai dha një kontribut të jashtëzakonshëm për bashkimin e shqiptarëve, një kontribut që la gjurmë të dukshme dhe e bëri të njohur nga i gjithë komuniteti.
Për meritat e tij të shumta fetare dhe atdhetare, më 10 korrik 1993, Vehbiu u zgjodh unanimisht si Kryetar i Bashkimit Islamik të Shqiptarëve të SHBA-së dhe Kanadasë, një organizatë e formuar me iniciativën e përfaqësuesve të qendrave islamike shqiptare në këto vende, të cilët u mblodhën në Nju Jork për këtë qëllim.
Në veprimtarinë e tij fetare, Vehbiu i kushtonte rëndësi të veçantë mënyrës së predikimit dhe përgatitjes së plotë fetare, kulturore dhe intelektuale të kuadrove të rinj fetarë.
Por, krahas angazhimit të tij fetar, Imam Vehbiu nuk e harroi kurrë çështjen e atdheut dhe të kombit. Qysh në kohën e studimeve në Egjipt, ai shkroi shumë artikuj në media arare kundër filozofisë komuniste që po pushtonte vendin e tij. “Xhamia – thoshte ai – nuk është vetëm vend adhurimi; ajo është djepi i mesazhit dhe reformës për mbrojtjen e popullit dhe zhvillimin e individit. Ajo është shkolla nga e cila dalin dijetarë të mëdhenj dhe intelektualë të shquar, është qendra e së ardhmes islame, një ndriçim për njerëzimin.”
Duke folur për rolin atdhetar të xhamive, ai citonte: “Xhamitë e Shkodrës, në kohën e luftërave kundër serbëve dhe malazezëve, shërbyen si qendra grumbullimi për luftëtarët, ku ata armatoseshin shpirtërisht dhe moralisht. Brumosja e luftëtarëve të lirisë me vlerat e larta të atdhedashurisë u krye nën udhëheqjen e hoxhallarëve, një fakt që tregon se xhamitë gjithmonë kanë luajtur jo vetëm një rol fetar, por kanë qenë edhe qendra të qëndresës atdhetare kundër pushtuesve.”
Duke theksuar rolin e fesë në forcimin e ndjenjave kombëtare, Imam Vehbiu në një tubim me bashkëatdhetarët e tij tha: “Intelektualët shqiptarë duhet ta dinë dhe ta kuptojnë thellë dhe qartë të vërtetën se shqiptari fetar është një atdhetar i vërtetë, i sinqertë dhe besnik, sepse ai i frikësohet Allahut të Lartëmadhëruar. Këtë fakt ia kam thënë Adem Demaçit, Dr. Ibrahim Rugovës dhe, së fundmi, edhe Dr. Sali Berishës. Nëse dikush do të ulte të studionte historinë e lëvizjes sonë kombëtare, do të gjente se pionierët e saj ishin elementë fetarë myslimanë dhe të krishterë, të cilët shpesh bënë sakrificat më sublime për atdheun e tyre të shtrenjtë.”
Vehbi Ismailin nuk e lodhën vitet, dhe koha nuk e vulosi. Ai qëndroi i palëkundur në mbrojtje të së drejtës. Me fillimin e masakrave të famëkeqme të çetnikëve serbë kundër shqiptarëve në Kosovë, imami i nderuar u ngrit me guxim në mbrojtje të lirisë dhe pavarësisë së saj. Ai shkroi shumë artikuj dhe dha shumë intervista në media të shkruara dhe vizive, duke u përpjekur të ndërgjegjësonte opinionin publik amerikan për çështjen e Kosovës.
Në një bisedë për këtë temë, Imam Vehbiu tha se Kosovën e ka dashur me zjarr që nga fëmijëria, kur mësoi për gjakun e derdhur nga populli shqiptar gjatë shekujve, për Lidhjen e Prizrenit dhe përpjekjet për pavarësi, deri te shpallja e saj në 1912. Ai theksoi se shqiptarët e Kosovës kishin derdhur shumë gjak për këtë pavarësi, por megjithatë qëndruan jashtë kufijve të shtetit të tyre amë. “Kosova – tha ai – është plaga e pashëruar e kombit tonë, prandaj sa herë më jepet rasti, unë shkruaj dhe flas për të, dhe do të veproj kështu derisa të më ndalet fryma.”
Kontributi i Imam Vehbi Ismailit përmes punës së tij fetare dhe atdhetare, botimi i një sërë librash dhe përkthimet e vlerasuara në gjuhën amtare, dhanë një ndihmesë të paçmueshme për shqiptarët në përgjithësi dhe myslimanët në veçanti. Ai e ngriti lart çështjen kombëtare, duke treguar largpamësinë e tij dhe dëshirën e papërkulur për lirinë e mendimit dhe të besimit.
Lexuesi i jetëshkrimit të Imam Vehbi Ismailit e gjen tek ai njeriun me shpirt të butë, me forcë krijuese intelektuale, atdhedashës të madh, me ndjenjë të lartë morale dhe besimi. Kjo e bën që lexuesi ta përjetojë me mendje dhe zemër figurën e këtij shqiptari me personalitet të shquar dhe me frymë kombëtare.
Vlerësimet e Prof. Dr. Beqir Ismailit për Imam Vehbi Ismailin
Nga artikulli me titull “Imam Vehbi Ismaili dhe përpjekjet e tij drejt nacionalizmit shqiptar”, botuar në gazetën egjiptiane “Al Hayat” më 27.07.2003, Prof. Dr. Beqir Ismaili ofron një portret të pasur dhe shumëdimensional të figurës së Imam Vehbi Ismailit. Këto janë disa nga fragmentet dhe vlerësimet më domethënëse:
1. Një Personalitet i Shkëlqyer dhe i Paçmueshëm
“Imam Vehbi Ismaili është personalitet shkencor dhe një intelektual i veçantë, një njeri i shkëlqyer me vlera të patjetërsuara.”
Prof. Dr. Ismaili e përshkruan Imam Vehbiun si një figurë të rrallë, duke theksuar cilësitë e tij intelektuale dhe morale të larta që e shquajnë atë si një personalitet unik në mendimin shqiptar.
2. Themelimi i Hershëm i Një Intelektuali të Angazhuar
“Këto aktivitete [shkrimet dhe përkthimet e hershme] u bënë një faktor i rëndësishëm për t’u formuar tek ai aftësitë e krijuesit, hulumtuesit dhe përkthyesit.”
“Aktiviteti i tij i gjerë në fushën e përkthimit të poezive dhe krijimtaria e tij letrare, tregojnë qartë se Imam Vehbiu ishte një student me aftësi të larta dhe me shije të hollë në letërsi dhe kulturë.”
Këto vlerësime nënvijojnë rëndësinë e formimit të hershëm të Imam Vehbiut, duke e paraqitur atë si një krijues dhe hulumtues me një perceptim të thellë kulturor, të cilësuar nga studimet në Medresenë e Tiranës dhe në Al-Azhar.
3. Një Luftëtar i Palëkundur për Drejtësi
“Ai ka qenë i palëkundur në mbrojtje të së drejtës.”
“Kalimi i viteve nuk e lodhi Imam Vehbiun, përkundrazi, aktiviteti i tij intelektual në shërbim të fesë dhe kombit të tij u shtua dhe u zgjerua.”
Këto thënie dëshmojnë për qëndrueshmërinë dhe përkushtimin e pandërprerë të Imam Vehbiut, theksuan qëndrimin e tij të patundur në mbrojtje të së vërtetës dhe të kombit, një përkushtim që vetëm u forcoi me kalimin e kohës.
4. Vizioni Përparimtar për Rolin e Fesë dhe Kombit
“Xhamia – thoshte ai – nuk është vetëm vend adhurimi, ajo është djepi i mesazhit dhe riformimit për mbrojtjen e popullit dhe zhvillimin e individit.”
“Intelektualët shqiptarë duhet të dinë e të kuptojnë thellësisht dhe qartë të vërtetën se shqiptari fetar është atdhetar i vërtetë, i sinqertë, besnik…”
Prof. Dr. Ismaili thekson filozofinë thelbësore të Imam Vehbiut: synimin për të harmonizuar dëshirën për liri kombëtare me vlerat fetare. Fetari i vërtetë, sipas këtij vizioni, është i lidhur pazgjidhshmërisht me atdhedashurinë e sinqertë.
5. Kontributi i Papërsëritur dhe Trashëgimia e Lartë
“Kontributi që dha Imam Vehbi Ismaili… dhanë një kontribut të madh për shqiptarët në përgjithësi dhe myslimanët në veçanti.”
“Ai e ngriti lart çështjen kombëtare, gjë që tregon largpamësinë e tij dhe dëshirën për lirinë e mendimit dhe të besimit.”
Përmbledhja e kontributit të Imam Vehbiut nga Prof. Dr. Ismaili është e qartë: puna e tij e gjerë fetare, atdhetare dhe intelektuale ka shërbyer si një shtyllë e fortë për identitetin dhe unitetin kombëtar, duke e bërë atë një figurë pararojë të diasporës dhe një ndriçim për brezat e ardhshëm.
Ky përshkrim nga Prof. Dr. Beqir Ismaili nuk është thjesht një kumtim, por një analizë e thellë akademike që e vendos Imam Vehbi Ismailin në vendin e duhur në pantheonin e mendimtarëve shqiptarë të shquar të shekullit XX.