Forma e re e rezistencës, e ndërthurur me frymën e saj paqësore, ka sfiduar traditën e protestave politike të pas viteve ’90, duke përdorur artin dhe kreativitetin për të sfiduar estabilishmentin e vjetër politik të tranzicionit shqiptar.
Në tri dekadat e fundit, Shqipëria ka parë me qindra protesta përballë zyrës së Kryeministrisë – godina që simbolizon pushtetin e vrazhdë në Shqipëri. Por asnjëra prej tyre nuk ngjason me lëvizjen maratonë të muajit të fundit, të pagëzuar si “Revolucioni i Flamingove”, ku arti dhe kreativiteti është thellësisht i ngulitur në protestë për të sfiduar estabilishmentin politik të tranzicionit shqiptar.
Kjo formë e re rezistence, e ndërthurur me frymën paqësore të saj ka sfiduar traditën e protestave politike të pas viteve ’90. Sipas aktivistëve dhe protestuesve të angazhuar, “Revolucioni i Flamingove” po ndërton gradualisht një kulturë të re të të protestuarit në vend.
“Kur më parë keni parë keni parë që një protestë të ketë sektorin e saj të fëmijëve, që prindërit të protestojnë lirshëm? Me shumë mundësi është unike në nivel global,” thotë Migen Qiraxhi, aktivist nga organizata “Qëndresa Qytetare”.
Sipas Qiraxhi, “Revolucioni i Flamingove” ka treguar se protesta mund të jetë goditësë, pa qenë e dhunshme, mund të jetë politike pa qenë partiake, dhe mund të jetë solide pa pasur drejtues.
“Qytetarët po vetëdijësohen se mënyrat e reja të shprehjes nëpërmjet simbolikave, artit, ironisë, performancës mund ta rrisin një protestë për të sjellë jo vetëm ndryshime politike, por edhe sociale,” shtoi ai.
Disa prej protestuesve kanë përshtatur gjithashtu këngë të njohura shqiptare apo të huaja, për të përçuar sa më shpejt mesazhin.
Vasil Kasneci është njëri prej tyre, i cili gjatë marshimeve nëpër Tiranë, i ofroi protestuesve një përshtatje të këndës “Nënë moj do marrë një udhë” të grupit Ali Pashë Tepelena.
Kasneci i tha BIRN se e kishte përzemër këtë këngë, për shkak se ka qenë emigrant dhe se i sheh rrallë prindërit e tij pensionistë që jetojnë në fshat.
“Momenti i frymëzimit ishte kur po më merrte mamaja me ‘video call’, ndërkohë që isha në marshim për protestën,” tregon Kasneci. “Aty më erdhi frymëzimi për përshtatjen e tekstit, në radhë të parë për të lajmëruar mamanë që ‘jemi duke rrëzuar qeverinë’ e në rradhë të dytë që mos të ketë merak se është protestë paqësore dhe jam plot me shokë e shoqe në këtë protestë”.
“Një ndryshim radikal”
Koloreto Cukali, skenarist dhe ekspert i komunikimit, thotë se kultura e të protestuarit në këtë protestë tregon një ndryshim radikal nga ajo që vendi është mësuar të shohë që prej fillimit të viteve ’90.
Deri pak muaj më parë, sipas Cukalit, protestat orientonin një mllef te brendshëm edhe në mënyrë të dhundshme.
“Kjo që po shohim këto ditë është një ndryshim radikal,” tha Cukali.
“Elementi paqësor është një element me të cilin nuk i kemi bërë llogaritë, sepse Shqipëria e salloneve televizive dhe politike ka qenë në mënyrë të vazhdueshme një Shqipëri agresive dhe asgjësuese, përmes dhunës, agresivitetit, nevojës për ta zhdukur kundërshtarin,” theksoi ai.
Protestat maratonë, sipas Cukalit kanë nxjerrë në sipërfaqe një Shqipëri tjetër, që është Europiane, që artikulon jo nëpërmjet molotovit dhe djegieve, por një shtresë të gjerë njerëzish që nuk e kanë dhunën të brendësuar.
“Kjo Shqipëria tjetër më në fund vendosi të ngrihej dhe të tregojë prezencën e vet, ky është një ndryshim i madh modest i asaj që po ndodh,” shtoi ai.
“Po shohim njerëz që nuk i kemi parë ndonjëherë, që nuk duan të bërtasin dhe nuk duan të djegin, por që duke kënduar duan të kërkojnë gjënë e tyre dhe të tregojnë prezencën e tyre,” shtoi më tej ai.
Edhe Luçiana Kokaj, aktiviste nga zona e Baks-Rrjollit mendon se lëvizja 38 ditore ka ofruar një kulturë komplet të ndryshme të të protestuarit.
“Fakti që është një protestë paqësore dhe që njerëzit u mblodhën pa thirrje politike dhe po vazhdojnë të rezistojnë, është mesazhi më i mirë se si një vend mund të ngrihet dhe mund të sensibilizohet për të drejtat e veta,” tha Kokaj.
Sipas saj, kjo është pikërisht mënyra e duhur se si qytetarët duhet të ngrenë zërin e tyre.
“Nuk mund të përgjigjemi një herë në katër vjet duke dhënë vota sipas bindjeve politike apo interesave personale,” shtoi ajo.
Roli i gjeneratës Z
Ndërsa protesta ka mbledhur bashkë njerëz me ideologji dhe backgrounde të ndryshme, ajo që spikat më shumë është kreativiteti i të rinjve, të cilët nuk janë të lidhur me partitë majtas apo djathtas.
Sipas Kasnecit, inteligjenca e turmës ka arritur të gjenerojë thirrje jo partiake që janë lehtësisht të memorizueshme për publikun dhe që nuk janë të gjeneruara prej liderave partiakë.
“Para nisjes së Revolucionit të Flamingove, protestat masive kishin frymë që përcjell nga lart-poshtë, ndërsa tashmë inteligjenca e turmës ka prodhuar shumë thirrje, ku një pjesë e tyre është aprovuar demokratikisht kur qytetarët e përsërisin,” tha ai.
Më të veçantat sipas tij, janë thirrjet e ndryshme që përsëriten në stadium, të përshtatura me karakterin e protestës, por edhe pankartat e protestuesve që po përdorin kulturën POP shqiptare për të shprehur revoltën dhe kërkesat e tyre.
Edhe Koloreto Cukali vuri në dukje se pjesëmarrja e gjeneratës Z, e cila formën e artikulimit ideologjik dhe politik e shpreh përmes memeve, ka ndikuar në një kulturë të re të të protestuarit.
“Një gjeneratë e rritur në kushte digjitale, që ushqehet vazhdimisht përmes memes dhe informacionin e merr përmes tyre, si rrjedhojë edhe i artikulon nevojat e veta përmes memesh,” tha ai.
Cukali evidentoi se ajo ç’ka e bën akoma më të veçantë këtë protestë është prania e shtresës së mesme dhe personave me një karrierë të konsoliduar. Sipas tij, në radhët e protestuesve vihen re shumë të rinj, gra dhe vajza, persona me karrierë të konsoliduar, të cilët ai i quajti “njerëz të qytetit dhe të zyrave”.
“Kjo tregon se problemet e mëdha të vendit nuk janë vetëm varfëria apo papunësia, por që sistemi nuk është funksional as për ata njerëz që kanë një ‘punë të mirë,” tha Cukali ndërsa shtoi: “sistemi as atyre nuk po u jep asgjë, përveçse frustrimit”.